Ebeveyn ilk olarak neyi fark eder?
Çocuklarda işitme kaybı sadece duyma problemi değildir. Dil, konuşma, bilişsel gelişim ve akademik performansı etkileyebilir. Bu anlamda çocuğun dil gelişimi açısından işitilebilir konuşma bilgisini çocuğa mümkün olduğunca erken sağlamak gerekir. Çocuklarda işitme kaybı her zaman çocuk hiç duymuyor şeklinde ortaya çıkmaz. Özellikle hafif, orta veya tek taraflı kayıplarda belirtiler daha sinsi olabilir.
Peki ebeveynlerin nelere dikkat etmesi ve hangi durumlarda bir sağlık kuruluşuna başvurması gerekir?
Ebeveynlerin dikkat etmesi gerekenler:
0-6 ay
- Yüksek sese irkilmeme
- Sesin geldiği yöne tepki vermeme
- Anne-babanın sesine sakinleşme/tepki göstermeme
- Babıldamanın beklenen şekilde başlamaması
6-12 ay
- İsmi söylendiğinde tepki vermemesi
- Sesin kaynağına dönmemesi
- Ba-ba, Da-da gibi babıldamaların az olması
- Sesli oyuncaklara ilgisiz kalması
1-2 yaş
- Basit komutları anlamakta zorlanma
- Kelime sayısının yaşıtlarından belirgin şekilde az olması
- Sürekli “ne? ha? “diyerek, söylenenleri tekrarlatması
- Televizyon, telefon seslerini çok yüksek açması
2-5 yaş
- Konuşmanın anlaşılmasının zor olması
- Kelimeleri yanlış telaffuz etme
- Sınıfta/kalabalıkta söyleneni anlamama
- Öğretmenin “dikkatini vermiyor” şeklinde yorumladığı ama aslında işitsel olabilecek davranışlar.
“Çocuk sese tepki veriyor, o zaman işitmesi normal” demek doğru değildir. Çocuk belirli frekansları veya yüksek şiddetteki sesleri duyuyor olabilir ama konuşma frekanslarında anlamlı bir kaybı bulunabilir. Sağlık Bakanlığı ebeveyn şüphesini değerlendirme sürecinde önemli bir unsur olarak kabul ediyor.
Ebeveyn için şüphe oluştuğunda nasıl bir yol izlemesi gerekiyor?
- Ebeveyn şüphesi
- Sağlık kuruluşuna başvuru- Çocuk doktoru/KBB
- Odyolojik değerlendirme
- Tanı
- Müdahale/ cihazlandırma
Hangi işitme testi yapılır?
ABR TESTİ (BEYİN SAPI ODYOMETRİSİ/AUDITORY BRAINSTEM RESPONSE)
Ulusal yeni doğan tarama programı ile ülkemizde tüm yeni doğan bebeklerin işitme taramasının yapılması hedeflenmektedir. Taramadan kalan bebekler referans merkeze yönlendirilerek ABR testi yapılır. ABR 0-4 yaş arası için temel test yöntemidir. OAE testi ve davranış odyometrisi ile desteklenir. İşlem sırasında kişinin hareket etmemesi büyük önem taşır. 0-6 yaş arasında bebeklerde, hasta kaynaklı oluşabilecek yanıltıcı cevapları ekarte eden bir yöntem olmasından ve doğumsal işitme kayıpları ve işitme fonksiyonlarını kapsamlı olarak değerlendirilmesi için kullanılan bir testtir. 6 aydan daha küçük bebeklerde, herhangi bir sedasyon gerekmeksizin doğal uyku sırasında gerçekleştirilmektedir. Acısız ve ağrısız bir işlemdir. Klasik testlere yanıt veremeyen her yaş grubunda bireylere yapılabilmektedir.
VRA TESTİ (GÖRSEL PEKİŞTİRMELİ ODYOMETRİ)
6 ay- 3 yaş arası bebeklerde ve küçük çocuklarda işitme derecesini ölçmek için yapılan davranışsal bir işitme testidir. OAE, timpanometri ve ABR testleri destekleyici test yöntemleri olarak kullanılabilir. Bu testte bebeğin davranışından yararlanılır. Çocuk sese yöneldiğinde görsel ödül ile koşullandırılır. Test ses yalıtımlı özel bir odada ebeveynin kucağında oturtularak yapılır. Sesli uyaranlar verilir ve çocuk sesi duyup sesin geldiği tarafa başını çevirdiğinde hareket eden ışıklı bir oyuncak çalıştırılır. Bu sayede çocuk ses ile oyuncak arasında bağ kurar (koşullanır) ve işitme eşikleri belirlenir. İşlem tamamen ağrısızdır ve çocuğun oyuna katılımı ile kısa sürede tamamlanır. 500-1000,2000,4000 Hz’ de 20dB HL uyaranlarla değerlendirme yapılır. Çocuk arka arkaya üç uyarana cevap vermiyorsa ileri değerlendirme önerilir.
CPA TESTİ (ŞARTLANDIRILMIŞ OYUN ODYOMETRİSİ/CONDITIONED PLAY AUDIOMETRY)
2 ile 5 yaş arasında çocukla oyun kurarak yapılan bir testtir. Timpanometri, OAE, konuşma testleri destekleyici testler olarak kullanılabilir. Küçük çocuklara klasik testler için belirtilen komutlar zor geldiği için test oyuna dönüştürülür. Çocuğun ses yalıtımlı özel bir kabine alınmasıyla yapılır. Çocuğa kulaklıktan ses geldiğinde küpü kovaya atma, halkayı çubuğa geçirme veya oyuncak arabayı sürme gibi hareketler yapması öğretilir. 500,1000,2000,4000 Hz’ de 20dB HL uyaranlarla değerlendirme yapılır. 30dB HL ve üzerindeki seviyelerde çocuk arka arkaya üç uyarana cevap vermiyorsa ileri değerlendirme önerilir.
SAF SES ODYOMETRİ TESTİ
6 yaş ve üzeri çocuklarda artık klasik yönteme geçilebilir. Saf ses odyometrisi ile bireyin farklı frekanslardaki sesleri en düşük hangi şiddette (desibel) duyabildiğini ölçen temel bir işitme testidir. Çocuk ses yalıtımlı özel bir kabine alınır, kulaklıklar takılır. Sesi duyduğunda düğmeye bas veya el kaldır şeklinde komut verilir. 500-1000,2000,4000 Hz’ de 20dB HL uyaranlar üzerinden yapılır. Gerektiğinde 6000Hz eklenebilir.
İşitme eşikleri saf ses odyometri testi veya davranım odyometri testi ile belirlenmiş ise ilgili kulakta 500-1000-2000-4000 Hz frekanslarında 26 dB ve üzerinde, ABR ile belirlenmişse Tonal ve Klik ABR’de elde edilen eşiklerin 30 dB ve üzerinde olması ile 3. Basamak resmi sağlık kurumlarınca düzenlenmiş raporlar ile cihazlandırması yapılabilir.
Sonuç olarak; çocuklarda işitme değerlendirmesi, yaş ve gelişim düzeyine uygun yöntemlerle gerçekleştirilir. Yenidoğanlarda OAE ve ABR gibi objektif testler kullanılırken, daha büyük çocuklarda davranışsal odyometri veya saf ses odyometrisi uygulanabilir. Timpanometri ile orta kulak ve kulak zarının durumu da değerlendirilir. Test sonuçları KBB muayenesi ve ileri odyolojik değerlendirmeler ile ele alınır. Erken tanı, çocuğun konuşma ve dil gelişimi için büyük önem taşır. Kaybedilen zaman işitsel girdinin gecikmesi ile dil gelişiminin penceresini daraltır. Şüpheniz varsa vakit kaybetmeden KBB hekimine başvurmak çocuğunuzun geleceği için çok önemlidir.
Ataduy İşitme Cihazları olarak her yaş grubunun işitme sağlığını önemsiyoruz. “İlk sesten geleceğe, Ataduy yanınızda”
ODYM. DİLAN ERKAN
