Baş dönmesi, günlük yaşamda birçok kişinin zaman zaman yaşadığı bir şikayettir. Ancak çevrenin dönüyor gibi hissedilmesi, dengesizlik veya yürürken savrulma gibi durumlar tekrar ediyorsa vertigo söz konusu olabilir. Vertigo, kişinin genellikle çevresinin hareket ettiği ya da döndüğü hissini yaşaması olarak tanımlanabilir.
Baş dönmesi her zaman vertigo anlamına gelmez. Tansiyon değişikliklerinden susuzluğa, kulakla ilgili sorunlardan bazı nörolojik durumlara kadar farklı nedenler baş dönmesine yol açabilir. Bu nedenle yaşanan şikâyetin nasıl ortaya çıktığını ve ne kadar sürdüğünü doğru değerlendirmek önemlidir.
1. Vertigo Nedir?
Örneğin oturduğunuz yerde bir anda odanın döndüğünü hissedebilir, ayağa kalktığınızda dengenizi kaybedebilir veya yürürken zeminin hareket ettiği hissine kapılabilirsiniz.
Vertigo tek başına bir hastalık değildir. Altta yatan farklı durumların bir belirtisi olabilir. Özellikle iç kulakta bulunan ve vücudun denge sisteminin önemli bir parçası olan yapılarla ilişkili problemler vertigoya neden olabilir.
Baş dönmesinin şekli kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde birkaç saniye süren kısa süreli dönme hissi görülürken bazı kişilerde daha uzun süren dengesizlik ve sersemlik hissi ortaya çıkabilir.
Bu nedenle “Başım dönüyor” ifadesinin altında tam olarak nasıl bir his olduğu önemlidir.
2. Baş Dönmesi Neden Olur; Vertigo Belirtileri
Baş dönmesinin birçok farklı nedeni olabilir. Vertigo ise özellikle denge sistemiyle ilişkili durumlarda ortaya çıkabilir.
Baş dönmesine veya vertigoya eşlik edebilen belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
*Çevrenin veya kişinin kendisinin dönüyor gibi hissedilmesi
* Dengesizlik ve sendeleme
* Yürürken savrulma
* Bulantı veya kusma
* Hareketlerle artan baş dönmesi
* Baş hareketleri sırasında rahatsızlık
* Kulakta çınlama
* Kulakta dolgunluk veya basınç hissi
* Hareket ederken veya ayağa kalkarken sersemlik hissi
Baş dönmesinin nedeni her zaman kulak değildir. İç kulak, gözler ve beynin birlikte çalıştığı denge sistemiyle ilgili sorunların yanı sıra bazı dolaşım, metabolik veya nörolojik durumlar da baş dönmesine neden olabilir.
Özellikle baş dönmesinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi hareketlerle ortaya çıktığı ve beraberinde başka belirtilerin olup olmadığı değerlendirmede yol gösterici olabilir.
İç kulak ve Vertigo Arasındaki İlişki
İç kulak yalnızca işitmeden sorumlu değildir. Aynı zamanda vücudun dengesiyle ilgili önemli yapılara da sahiptir.
İç kulaktaki denge sistemi, başın hareketleri ve vücudun konumu hakkında beyne bilgi gönderir. Beyin bu bilgileri gözlerden ve vücudun diğer bölgelerinden gelen bilgilerle birlikte değerlendirerek dengemizi sağlamaya yardımcı olur.
Bu sistemlerden birindeki problem, kişinin baş dönmesi veya dengesizlik yaşamasına neden olabilir.
Bu nedenle tekrarlayan vertigo şikâyetlerinde KBB değerlendirmesi önemlidir.
3. Doğru Farkındalık Oluşturmak
Baş dönmesi yaşayan kişilerin yaptığı en yaygın hatalardan biri, her baş dönmesini aynı şekilde değerlendirmektir.
Oysa baş dönmesinin nasıl hissedildiği, ne kadar sürdüğü ve hangi durumlarda ortaya çıktığı kişiden kişiye değişebilir.
Örneğin:
“Ayağa kalkınca birkaç saniye başım dönüyor.”
ile
“Otururken bile oda dönüyor ve midem bulanıyor.”
aynı şikayeti ifade etmez.
Benzer şekilde yalnızca sersemlik hissi yaşayan bir kişiyle, başını çevirdiğinde kısa süreli yoğun dönme hissi yaşayan kişinin değerlendirilmesi farklı olabilir.
Bu nedenle baş dönmesi yaşandığında şu soruların cevaplarını takip etmek faydalı olabilir:
* Baş dönmesi ne zaman başladı?
* Ne kadar sürdü?
* Dönme hissi mi, yoksa sersemlik mi yaşanıyor?
* Baş hareketleriyle artıyor mu?
* Bulantı veya kusma eşlik ediyor mu?
* Kulakta çınlama veya dolgunluk var mı?
* İşitmede değişiklik oldu mu?
* Daha önce benzer bir durum yaşandı mı?
Bu bilgiler, sağlık profesyonelinin şikayeti daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
Baş dönmesini sürekli olarak “kulaktan kaynaklanıyor” şeklinde değerlendirmek doğru olmayabileceği gibi, kulakla ilişkili olabilecek belirtileri göz ardı etmek de doğru değildir.
4. Baş Dönmesi Yaşayan Bir Kişinin Günlük Örneği
Baş dönmesinin günlük yaşamda nasıl bir sorun oluşturabileceğini düşünelim. Sabah yataktan kalktığınızda her şey normal olabilir. Ancak yatağın diğer tarafına döndüğünüzde veya başınızı hızlıca çevirdiğinizde bir anda odanın döndüğünü hissedebilirsiniz. Birkaç saniye sonra bu his azalabilir. Gün içerisinde tekrar ayağa kalkarken veya eğilip doğrulurken benzer bir durum yaşayabilirsiniz.
Bu kişi için problem yalnızca birkaç saniyelik dönme hissi değildir. Zamanla:
* Yatakta dönmekten çekinme,
* Merdiven kullanırken tedirgin olma,
* Dışarıda yürürken dengesini kaybetmekten korkma,
* Araç kullanırken kendini güvende hissetmeme,
* Günlük işlerini yaparken daha dikkatli davranma
gibi durumlar da ortaya çıkabilir.
Baş dönmesi tekrarladığında kişi günlük yaşamını değiştirmeye başlayabilir. Bu nedenle şikâyetin yaşam kalitesini ne kadar etkilediği de önemlidir.
5. Vertigo Tanımı; Nedenleri, İşitmeyle İlişkisi ve Acil Belirtiler
Vertigo neden olur?
Vertigonun nedenleri farklı olabilir. Bazı durumlar iç kulaktaki denge sistemiyle ilişkiliyken bazıları farklı sistemlerden kaynaklanabilir.İç kulakla ilişkili baş dönmesi nedenleri arasında benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) gibi durumlar bulunabilir. Bunun yanında bazı iç kulak hastalıklarında baş dönmesine işitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta dolgunluk gibi şikâyetler eşlik edebilir.
Her baş dönmesinin aynı nedenden kaynaklanmadığını unutmamak gerekir. Bu nedenle kişinin yaşadığı belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.
Vertigo ile işitme arasında nasıl bir ilişki vardır?
İşitme ve denge sistemleri iç kulakta birbirine yakın yapılarda bulunur. Bu nedenle bazı iç kulak problemleri hem işitmeyi hem de dengeyi etkileyebilir. Baş dönmesine aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa kulakla ilişkili bir durumun değerlendirilmesi gerekebilir:
* Yeni başlayan işitme kaybı
* Tek veya çift taraflı kulak çınlaması
* Kulakta dolgunluk hissi
* İşitmede dalgalanmalar
* Denge problemi
Burada önemli olan, baş dönmesi yaşayan herkesin işitme kaybı yaşayacağı düşüncesine kapılmamaktır. Baş dönmesi ve işitme sorunları bazı durumlarda birlikte görülebilir, ancak her kişide aynı tablo ortaya çıkmaz. Şikâyetlere işitme değişikliği eşlik ediyorsa işitme değerlendirmesi ve KBB muayenesi, durumun daha ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir?
Baş dönmesi bazı durumlarda daha ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Özellikle baş dönmesiyle birlikte aniden ortaya çıkan aşağıdaki belirtilerde acil tıbbi değerlendirme gerekir:
* Yüzde, kolda veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma
* Konuşma bozukluğu
* Ani görme değişikliği
* Şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı
* Bilinç değişikliği veya bayılma
* Belirgin yürüme ve koordinasyon bozukluğu
* Göğüs ağrısı veya ciddi nefes darlığı
Bu belirtiler varsa baş dönmesinin kendiliğinden geçmesini beklemek yerine acil sağlık hizmetlerinden yardım alınmalıdır.
6. Ne Zaman KBB Değerlendirmesi
Her baş dönmesinde KBB muayenesi gerekmeyebilir. Ancak baş dönmesi tekrarlıyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa veya kulakla ilgili belirtiler eşlik ediyorsa KBB değerlendirmesi uygun olabilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda bir KBB uzmanına başvurulması düşünülebilir:
* Baş dönmesi tekrar tekrar yaşanıyorsa
* Baş hareketleriyle ortaya çıkan dönme hissi varsa
* Denge problemi günlük yaşamı etkiliyorsa
* Baş dönmesine işitme kaybı eşlik ediyorsa
* Kulakta çınlama veya dolgunluk hissi varsa
* Daha önce benzer bir şikâyet yaşanmış ve tekrar etmişse
* Baş dönmesinin nedeni açıklanamıyorsa
KBB değerlendirmesinde kişinin şikâyetleri, tıbbi geçmişi ve gerekli görülen testler birlikte değerlendirilir. Duruma göre işitme testi veya denge sistemiyle ilgili değerlendirmeler yapılabilir.
Buradaki amaç yalnızca baş dönmesini ortadan kaldırmaya çalışmak değil, şikâyetin altında bulunabilecek nedeni anlamaktır.
Sonuç Olarak
Vertigo, kişi sabit durduğu halde çevresinin dönüyor veya hareket ediyor gibi hissedilmesiyle ortaya çıkan bir baş dönmesi türüdür. Ancak her baş dönmesi vertigo değildir ve her vertigonun nedeni aynı olmayabilir.
Baş dönmesi tekrarlıyorsa, günlük yaşamınızı etkiliyorsa veya baş dönmesine işitme kaybı, kulak çınlaması ya da kulakta dolgunluk gibi şikâyetler eşlik ediyorsa durumun KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir. KBB hekimi, şikâyetlerinizi ve gerekli görülen muayene ve testleri değerlendirerek baş dönmesinin olası nedenlerinin araştırılmasını sağlar. Baş dönmesiyle birlikte ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği, ciddi görme problemi veya şiddetli baş ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden acil tıbbi değerlendirme alınmalıdır.
İşitmenizle ilgili bir değişiklik fark ediyorsanız veya işitme durumunuz hakkında bilgi almak istiyorsanız, Ataduy İşitme Merkezi’nde işitme değerlendirmesi için uzman desteğinden yararlanabilirsiniz.
Baş dönmesi ve vertigo hakkında daha fazla bilgi edinmek için ilgili blog yazılarımızı inceleyebilir; işitme ile ilgili şikâyetleriniz varsa işitme değerlendirmesi için Ataduy İşitme Merkezi’ne başvurabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Her baş dönmesi vertigo mudur?
Hayır. Baş dönmesi farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Çevrenin veya kişinin kendisinin döndüğü hissi daha çok vertigo olarak tanımlanırken, sersemlik veya dengesizlik farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir.
2. Vertigo işitme kaybına neden olur mu?
Vertigonun her zaman işitme kaybına neden olduğu söylenemez. Ancak bazı iç kulak kaynaklı durumlarda baş dönmesiyle birlikte işitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta dolgunluk görülebilir.
3. Vertigo ne kadar sürer?
Vertigonun süresi nedenine göre değişebilir. Bazı durumlarda kısa süreli dönme hissi yaşanırken bazı durumlarda şikâyet daha uzun sürebilir. Tek bir süre tüm vertigo türleri için geçerli değildir.
4. Baş dönmesi yaşayan kişi hangi doktora gitmeli?
Baş dönmesi tekrarlıyorsa veya kulak çınlaması, işitme kaybı ya da kulakta dolgunluk gibi belirtiler eşlik ediyorsa KBB uzmanı tarafından değerlendirilmesi uygun olabilir. Baş dönmesine ciddi veya ani nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
5. Vertigo tedavi edilebilir mi?
Vertigonun tedavisi, altta yatan nedene göre değişir. Bu nedenle herkese uygulanabilecek tek bir tedavi yöntemi yoktur. Öncelikle baş dönmesinin nedeninin değerlendirilmesi önemlidir.
6. Baş dönmesi ile birlikte işitme kaybı varsa ne yapılmalı?
Baş dönmesiyle birlikte yeni başlayan veya fark edilen bir işitme değişikliği varsa KBB değerlendirmesi ve işitme testi yapılması uygun olabilir. Böylece işitme ve dengeyle ilgili şikâyetler birlikte değerlendirilebilir.
Ody. Sena Nursu Gündüz
